NT NEWS 24
महाड (रायगड):
आज २५ डिसेंबर. नेमक्या १०० वर्षांपूर्वीच्या कालखंडाचा विचार केला, तर आजचा दिवस हा भारतीय सामाजिक क्रांतीच्या इतिहासातील सुवर्णक्षण मानला जातो. २५ डिसेंबर १९२७ रोजी महाड येथील चवदार तळ्याच्या सत्याग्रहादरम्यान भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ‘मनुस्मृती’ या ग्रंथाचे दहन केले होते. हा केवळ कागद जाळण्याचा प्रकार नव्हता, तर हजारो वर्षांच्या गुलामगिरीच्या आणि विषमतेच्या मानसिकतेचे दहन होते.
नेमकी काय होती ऐतिहासिक पार्श्वभूमी?
२० मार्च १९२७ रोजी महाडच्या चवदार तळ्यावर पिण्याच्या पाण्याचा हक्क मिळवण्यासाठी सत्याग्रह झाला. मात्र, त्यानंतर सनातनी प्रवृत्तींनी ‘तळे विटाळले’ असे म्हणून त्याचे शुद्धीकरण केले. या प्रतिगामी मानसिकतेला उत्तर देण्यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी २५ आणि २६ डिसेंबर १९२७ रोजी महाडमध्ये पुन्हा परिषद बोलावली.
या परिषदेत डॉ. आंबेडकरांनी जाहीर केले की, “ज्या मनुस्मृतीने माणसाला माणूस म्हणून नाकारले, स्त्रियांना आणि शुद्रांना गुलामगिरीत ठेवले, अशा विषमतेच्या ग्रंथाला मी नाकारतो.”
दहन कोणी केले?: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या उपस्थितीत त्यांचे सहकारी गंगाधर नीलकंठ सहस्रबुद्धे (एक ब्राह्मण समाजसुधारक) यांनी मनुस्मृतीच्या प्रतीला अग्नी दिला. हे जातीय सलोख्याचे आणि वैचारिक लढाईचे प्रतीक होते.
ठिकाण: महाड येथील परिषदेच्या मंडपाच्या समोरच एक खड्डा खणून त्या ठिकाणी ही प्रत जाळण्यात आली.
प्रमुख उद्दिष्ट: मानवी हक्कांची प्रस्थापना करणे आणि ‘जन्मना’ श्रेष्ठत्व नाकारून ‘गुणांवर’ आधारित समाज निर्माण करणे.
राजकीय आणि सामाजिक महत्त्व
आजच्या राजकीय आणि सामाजिक स्थितीत या घटनेला मोठे महत्त्व आहे. डॉ. आंबेडकरांनी मनुस्मृती जाळून भारतीय संविधानाचा पाया रचला, जिथे प्रत्येकाला समान हक्क मिळाले. आज देशभरात विविध सामाजिक संघटना आणि राजकीय पक्ष या दिनाचे औचित्य साधून ‘भारतीय स्त्री मुक्ती दिन’ किंवा ‘समता दिन’ म्हणून कार्यक्रम आयोजित करत आहेत.
आर्थिक आणि वैचारिक प्रगतीचा मार्ग
डॉ. आंबेडकरांचे हे पाऊल केवळ सामाजिक नव्हते, तर ते आर्थिक स्वातंत्र्याशीही जोडलेले होते. शिक्षणाचा अधिकार मिळाल्यामुळेच आज बहुजन समाज आणि स्त्रिया आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होऊ शकले आहेत, असे मत अभ्यासक व्यक्त करत आहेत.
महत्त्वाचे मुद्दे: एका नजरेत
तारीख: २५ डिसेंबर १९२७.
स्थळ: महाड, जि. रायगड.
नेतृत्व: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.
घोषणा: “आम्ही अस्पृश्य नसून मानवी हक्कांचे अधिकारी आहोत.”
NT NEWS 24
सत्य घटना, रोखठोक विश्लेषण!
Author: Bhayyasaheb Kambale
NT NEWS 24