NT NEWS 24 विशेष
मुंबई | विशेष प्रतिनिधी (NT NEWS 24)
दिनांक: ३१ जानेवारी २०२६
भारतीय पत्रकारितेच्या इतिहासातील एक सुवर्णक्षण आणि शोषित-पीडितांच्या आवाजाचे पहिले व्यासपीठ असलेल्या ‘मूकनायक’ पाक्षिकाचा आज १०६ वा स्थापना दिवस. ३१ जानेवारी १९२० रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी या वृत्तपत्राची मुहूर्तमेढ रोवली होती. आजही हे नाव केवळ एक वृत्तपत्र म्हणून नाही, तर समतेच्या लढाईचे प्रतीक म्हणून ओळखले जाते.
‘काय करू आता धरुनिया भीड’ – क्रांतीची ठिणगी
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी ‘मूकनायक’च्या पहिल्या अंकासाठी संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगातील ओळी निवडल्या होत्या:
“काय करू आता धरुनिया भीड । नि:शंक हे तोंड वाजविले ॥”
या ओळींमधूनच बाबासाहेबांनी स्पष्ट केले होते की, आता गप्प बसून चालणार नाही; आपल्यावर होणाऱ्या अन्यायाविरुद्ध वाचा फोडणे ही काळाची गरज आहे.
स्थापनेचा रंजक इतिहास
आर्थिक पाठबळ: मूकनायक सुरू करण्यासाठी राजर्षी शाहू महाराजांनी बाबासाहेबांना २,५०० रुपयांची आर्थिक मदत केली होती.
पहिले संपादक: बाबासाहेब त्यावेळी सिडनेहॅम महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणून कार्यरत होते, त्यामुळे त्यांनी पांडुरंग नंदराम भटकर यांची संपादक म्हणून नियुक्ती केली होती.
नियतकालिक: हे एक पाक्षिक (दर १५ दिवसांनी येणारे) होते, ज्याने अल्पावधीतच अस्पृश्य समाजात वैचारिक क्रांती घडवली.
हिंदू समाजाची ‘मनोरा’ संकल्पना
मूकनायकाच्या पहिल्या अग्रलेखात बाबासाहेबांनी हिंदू समाजाची तुलना ‘शिडी नसलेल्या मनोऱ्याशी’ केली होती. ज्या मजल्यावर मनुष्य जन्मला, तिथेच त्याला मरावे लागते, वरच्या मजल्यावर जाण्याची संधी नाकारली जाते, हे वास्तव त्यांनी जगासमोर मांडले.
मूकनायक ते प्रबुद्ध भारत: एक प्रवास
मूकनायकानंतर बाबासाहेबांनी ‘बहिष्कृत भारत’, ‘जनता’, ‘समता’ आणि ‘प्रबुद्ध भारत’ अशी अनेक वृत्तपत्रे चालवली. मात्र, मूकनायक हे त्या संपूर्ण चळवळीचे प्रवेशद्वार ठरले. आज १०६ वर्षांनंतरही, जेव्हा जेव्हा अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा आणि वंचितांच्या हक्कांचा प्रश्न येतो, तेव्हा मूकनायकाचा विचार मार्गदर्शक ठरतो.
NT NEWS 24 चा विशेष संदेश:
आजच्या ‘डिजिटल’ युगात पत्रकारितेचे स्वरूप बदलले असले, तरी मूकनायकाने दिलेला ‘निर्भीडपणा’ आणि ‘सामाजिक बांधीलकी’चा वारसा जपणे हीच डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना खरी मानवंदना ठरेल.
Author: Bhayyasaheb Kambale
NT NEWS 24